Hamza Aktan
Akla ilk gelenleri şöyle bir saysak: Aydınlar Dilekçesi, Bergama olayları, Sürekli Aydınlık İçin Bir Dakika Karanlık eylemleri, Anadilde Eğitim Kampanyası, Cumartesi Anneleri, vicdani ret açıklamaları, açlık grevleri, Genç Siviller hareketi... Demok-ratikleşme, sivilleşme mesellerinde bir ileri iki geri adımlarla yürüyen Türkiye, bir yandan toplumun apolitikliğinin, dolayısıyla suskunluğunun, bir yandan da dünya ölçeğinde örnek gösterilen, hafızalara kazınan sivil itaatsizlik tecrübelerinin yaşandığı bir ülke olageldi. Çok çeşitli legal-illegal engelleme çabasına rağmen bu memlekette 'karşı' bir ses mutlaka yükseldi. Bu ses bazen cılız kaldı, bazen yüksek çıktı ama iç karartıcı bir sessizlik de hiç olmadı.
Erdal Dağtaş, bu seslerden öne çıkanları ve bunlara yönelik Türkiye basınının yaklaşımını dert edinen makalelerden oluşan bir derleme hazırladı: Türkiye'de Sivil İtaatsizlik, Toplumsal Hareketler ve Basın. Erdal Dağtaş, Levent Yaylagül, Yiğit Ünsay, Gamze Göker, Ömer Özer, Mutlu Binark, Banu Dağtaş, Devrim Deniz Erol ve Aydan Özsoy araştırmalarıyla basının bu meselelere nasıl yaklaştığını, bunları işlerken ne tür kodlar kullandığını ortaya koymuşlar.
Her biri farklı bir üniversitede öğretim üyesi, doktora öğrencisi olan yazarlar, Türkiye'de ya etkileri halen süren yahut kendileri bir 'mesele' ve eylemlik olarak devam eden sivil itaatsizlik hareketlerinin genel çerçevesini de sunarak-tartışarak esaslı bir kaynak oluşturmuşlar. Yazarlar önce işledikleri konuyu etraflıca anlatıp ardından araştırmalarına konu ettikleri gazetelerin bakışını tartışıyorlar.
Ana akım 'Türk' basını gibi, kendini önce devletinin daha sonra da bünyesinde yeraldığı kuruluşun çıkarlarına iliştirmiş bir mecrada farklı birçok konuda birbirinin benzeri tepki ve yansıma bulmak zor değil, malum.
Dolayısıyla basının devletlu olmayan ve çoğu kez devleti, yahut patronlarının şirketlerine yakın oluşumları hedef alan sivil itaatsizlik eylemlerine yönelik bakışı ve bunları yansıtışındaki yüz ifadesinde de önemli ölçüde benzerlik var. Kitapta bunun sayısız örneğiyle karşılaşıyoruz. Bergama olaylarında Fethullah Gülen cemaatinin altın madenine olan ilgisi Zaman gazetesinin köylülerin itirazlarına karşıdan bakmasına, bu hareketin altında dış güçlerin kışkırtmalarının bulunduğunu ispat etmeye çalışmasına yol açmış mesela (Devrim Deniz Erol). Cumartesi Anneleri'nin kaybedilen, öldürülen yakınlarının hesabını devletten sorması, Türkiye ve Hürriyet gazetelerinin annelere soğuk bakmasına, hatta Türkiye gazetesinin anneleri PKK'li olarak lanse etme çabbasına, Yeni Şafak gazetesinin ise meseleyi sanki bu ülkede böyle bir şey olmamış gibi tek bir defa bile gündeme getirmemesine neden olmuş (B. Dağtaş-E. Dağtaş). Veya bu defa memleketin bir kutsalı olarak dikili duran askerliği ve kurumlarını hedefine alan vicdani ret konusu, daha önce apoletli olarak tarifi çizilmiş ana akım- basında pek de hoş karşılanmış veya sunulmuş değil (Gamze Göker).
Kitap, bu olumsuzlar kümesi ve onun artık az çok sınırlarını bildiğimiz anlam dünyasıyla yetinmiyor. Bunun dışında olan basınla da uğraşıyor. Bergama olaylarını coşkuyla sunan Cumhuriyet, Cumartesi Annelerinin kullandığı sloganları cömertçe haber başlığı yapan Emek, Öcalan lehine gösteri yaptıkları için lince maruz kalan topluluğu öne çıkaran Ülkede Özgür Gündem ve hayata, siyasete bakışları çok daha sokaktan olan fanzinler de derlemenin araştırma-eleştirme nesneleri.
Hem bu yanı hem de dilindeki mesafe ve soğukkanlılıkla Türkiye'de Sivil İtaatsizlik, Toplumsal Hareketler ve Basın, basitçe bir medya okumasının, mesela sahiplik yapısı eşittir yayın politikası diyen retoriğin ötesinde bir bakışla yaklaşıyor basına. Doğrusu bu da bakışımızın köşeli olduğu (hata bizde mi acaba?) basına dair özgün bir okuma imkanı sağlıyor. Ancak, Dağtaş'ın derlemesi, yalnızca yakın tarihimizin yüz akı hareketlerini hemen tüm detaylarıyla anlatan içeriği ve basının nasıl yansıttığını kalem kalem aktarmasıyla bile ilgiyi hak ediyor.
* Kaynak: Radikal Gazetesi
* Yayın tarihi: 21/03/2008
http://www.radikal.com.tr/Radikal.aspx?aType=RadikalEklerDetay&ArticleID=860513&Date=25.07.2010&CategoryID=40