Hamza Aktan
Türkiye'nin hem dünya ile ilişkilerini hem de kendi içinde yol almasını engelleyen sorunları neler olabilir? Bu konuda düşünen, yazan veya bu sorunların ceremesini çekenlerden akıllarına gelen ilk 5 sorunu söylemelerini istedik. Kimisi hiç beklemeden beş maddeyi de sıraladı, kimi de düşünmek için vakit istedi. Konuları sıraladıktan sonra da en başa çektikleri meseleyi açıklamalarını, mümkünse bir çözüm önerisi sunmalarını rica ettik. Nihayet ortaya Türkiye'nin genel manzarası hakkında fikir edinebileceğimiz bir fotoğraf çıktı. İlgililerine duyurulur...
* Sizce Türkiye'nin çözüm bekleyen en önemli ilk 5 sıcak konusu ne?
Prof. Dr. Baskın Oran (Ankara Üniv. Siyasal Bilgiler Fak.)
1- Kürt meselesi
2- Kürt meselesi
3- Kürt meselesi
4- Kürt meselesi
5- Kürt meselesi
Neden: Çünkü Kürt sorunu Türkiye'nin dar boğazı. Bu sorun halledilmeden Türkiye hiçbir yere gidemeyeceği gibi hiçbir yere adım da atamaz.
Çözüm: Aynı anda Kürtlere kimliklerini korkusuzca ifade edebilecek her türlü olanağın tanınması, ve aynı anda da bu insanlara iş ve aş sağlanması. İkisi de aynı anda yapılmalı, bunlardan sadece bir tanesi yapılacak olursa Kürt milliyetçiliği tırmanır.
Prof. Dr. Ahmet İnsel (Galatasaray Üniv, İktisat)
1- Kürt meselesi
2- İşsizlik
3- Demokratikleşme; özellikle siyasi alanın demokratikleşmesi, siyasal alanda demokrasi eksikliği
4- Fırsat eşitsizliği
5- Milliyetçilik
Neden: Türkiye'de şu anda en acil çözülmesi gereken konu Kürt sorunu. Diğer birçok konunun çözülmesinin önündeki engel olarak duruyor. Milliyetçiliğin, demokratikleşememenin yaratıcısı konumunda.
Çözüm: Bir kere Türkiye'de farklı etnik kimliklerin varlığının ve bu farklı kimliklerden kaynaklanan hakların serbestleştirilmesi gerekiyor. Bu, Türkiye'de kullanılan diğer tüm dillerin de eğitiminin serbestleştirilmesi anlamına gelir.
Diğer taraftan çözüm, Türkiye Cumhuriyeti yurttaşlığının her türlü diğer kimliği ezen, yok varsayan ve aslında Sünni-Türk-Müslüman kimliğini makbul yurttaş kimliği olarak kabul eden yaklaşımın gündemden kalkmasını gerektirir. Kürt sorununun çözümü sadece Kürtlerin değil, Kürt kökeninden gelmeyen diğer tüm Türkiye Cumhuriyeti yurttaşlığının eşit tanınma sorununu gündeme getirecektir. Bu sadece Kürt meselesi değil, tüm Türkiye'nin demokratikleşme meselesidir.
Prof. Dr. İbrahim Kaboğlu (Marmara Üniv. Hukuk Fak. Anayasa Hukuku)
1- Devletin ülkesi üzerinde yol açtığı tahribat
2- Büyük gelir dengesizliği ve nitelikli yaşam yokluğu
3- Demokrasi açığı ve rejimin temel değerleri üzerinde uzlaşma eksiği
4- İnsan hakları algılaması ve duyarlılığının son derece sınırlı olması, düşük olması
5- Kürt meselesi ve etnik köken farklılığı
Neden: Devletin ülkesi üzerinde yol açtığı tahribatı Türkiye'deki temel çelişki eksenleri; devlet-ülke bağlamında birinci sıraya alıyorum. Devlet öteden beri ülke üzerinde büyük tasarruflarda bulunuyor; barajlar, maden aramaları, doğal otoyollar gibi... Ülke üzerindeki devletin bu işlem ve eylemleri uluslararası normlara uygun değil. Sürdürülebilir gelişme kavramına da uymuyor. Böyle olduğu için Türkiye gelişmeyi bütün öğeleriyle algılayamıyor. Barajlaşma istiyorsunuz ama binlerce çocuk okula gidemiyor. Bu da bazı yatırımlarla diğer gelişmeleri yakalayabileceğimiz yanılgısından kaynaklanıyor. Bunun yarattığı tahribat giderilmediği sürece Türkiye'de gelir dağılımındaki eşitsizliğin dengelenmesi zor. Bu da yanısıra demokratikleşmenin, insan haklarının da algılanmasını zorlaştırıyor.
Prof. Dr. Nilüfer Narlı (Bahçeşehir Üniv. Sosyoloji)
1- İstihdam sorunu
2- Teknoloji ve bilime daha fazla yatırım yapılması
3- Ekonomik ve insani gelişmişlik açısından bölgesel gelişmelerin eşitlenmesi
4- Kadına karşı şiddet için tedbirler ve projeler
5- Okulların ve yüksek öğrenim kuruluşlarının daha geniş sayıda gençlere ulaşabilmesi
Mehmet Bekaroğlu (Eski milletvekili)
1- Gelir dağılımındaki uçurum
2- Vesayet demokrasisi-sistemi
3- Kürt meselesi
4- Din-devlet ilişkisi
5- Türkiye'nin uluslararası yönelimi, yanlış dış politikası, ABD ve İsrail eksenindeki duruşu.
Prof. Dr. Türkel Minibaş (İstanbul Üniv. İktisat)
1- Türkiye'nin Ortadoğu'daki savaşta üstlendiği rol ve bu rolün topluma açıklanması
2- Barış gücü dahi olmak üzere savaşın hiçbir noktasında yer almaması
3- Şeriatla ilgili gelişmeler
4- Enerji krizi
5- Enflasyonun yeniden yükselişi
Neden: Şu anda dünya kapitalist sistemin en tıkandığı ve bu tıkanıklığını küresel anlaşmalarla bile çözemediği bir süreci yaşıyor. Şu dönemde kapitalizm daha da sertleşmiş ve bunu topyekün bir savaşla çözmeye çalışıyor. Bundan daha önemli bir şey de düşünemiyor. Dünya Ticaret Örgütü'nün 24 Temmuz'da bütün küresel anlaşmaları rafa kaldırdığını düşünecek olursak dünyanın savaşla yeniden biçimlendirilecek olmasında birincil önceliğin savaş olduğunu gösteriyor.
Çözüm: Türkiye'nin bu savaşın hiçbir kesiminde yer almaması gerekir. Çünkü bir koyup on almak gibi, Irak'ta arka bahçe edinmek, Lübnan'da barış gücünün liderliğini ele geçirmek gibi hayaller Türkiye'yi büyük bir bataklığın içine çekecek. Aynı zamanda Türkiye'nin böylesi bir tutumu diğer ülkeler için örnek teşkil edecek.
Fethiye Çetin (Yazar)
1- Şeffaflık
2- Yeterince sivilleşememe
3- Milliyetçilik ve militarizm
4- Kürt sorunu, azınlıklar problemi ve kadın sorunu
5- Tüm bunlar için; gerçek bir hukuk devletinin yokluğu... Gücün hukuka baskın gelmesi.
Neden: Türkiye'de sorunların çözümü ve sorunların yeterince tartışılması için şeffaflığın şart olması gerektiğini düşünüyorum. Biz sorunları yeterince tartışamıyoruz, bir yerde gelip tıkanıyor. Bunu çok geniş kapsamlı ele alıyorum. Türkiye'de demokrasinin gerektirdiği kurumlar yeterince çalışamıyor. Onun önünde de engeller var. Kürt sorunu tartışılıyor ama engelleniyor. Türkiye'de bir takım çevreler bir takım politikalar belirliyor, fakat buna halkın, partilerin katılımı yok. O nedenle milliyetçilik ve militarizm alabildiğine körüklenebiliyor.
Prof. Dr. Füsun Üstel (Marmara Üniv. Kamu Yönetimi)
1- Demokratikleşme sorunu
2- Türkiye'nin bölgesel diplomatik rol ve politikası
3- Kürt sorunu
4- Yükselen radikal popülist milliyetçilik
5- İşsizlik, ekonomik sorun
Neden: Bu sorunların hepsi içiçe, birbiriyle bağlantılı meseleler.
Çözüm: Bunun çözümü demokratikleşmenin hızlanması ve bütün bir Avrupa Birliği müktesebatının en azından peşinin bırakılmaması, demokratikleşme çizgisi ekseninde yürütülmesi.
Prof. Dr. Mithat Sancar (Ankara Üniv. Hukuk Fak)
1- Kürt sorunu
2- Yoksulluk
3- Türkiye'de şiddetin toplumsal ilişkilerde yaygınlaşması, özellikle kadına yönelik şiddet
4- Ordu'nun sistem içindeki yeri; bağlantılı olarak Türkiye'de örtülü iktidar odaklarının varlığı
5- Yargının adil, tarafsız ve bağımsızlığı meselesi
Neden: Türkiye'de Kürt sorunu diğer tüm sorunları kendine çeken, kendine bağlayan bir mesele. Güvenliğe ayrılan bütçenin yoksulluğa ve diğer yatırımlara gidecek kaynakları da emmesinin, güvenlik bütçesinin önemli bir ayağını da Kürt sorunu oluşturuyor. Demokrasi sorunu da Türkiye'de toplumsal şiddetin yaygınlaşması da Kürt sorunuyla çok bağlantılı. Sorunların şiddetle çözülebileceğine ilişkin konseptlerin egemen olması bu toplumsal şiddetin yaygınlaşmasını önemli ölçüde etkiliyor. Bence kadına yönelik sorunun önemli bir ayağı da Kürt sorununun içindedir.
Çözüm: Kürt sorununun çözülmemiş olmasından çok Kürt sorununa yaklaşım biçimi, devletin bunu bir asayiş sorunu olarak görmesi, özgürlükleri ve demokrasiyi bastırarak sorunu ortadan kaldırabileceğini düşünmesi çözümü tıkıyor. Öte yandan Kürt örgütlerinde ve siyasal hareketinde de şiddetin bir yöntem olarak tamamen reddi yönünde bir iradenin oluşmaması. Bu yaklaşımlar Türkiye'de sorunu daha da ileri götürüyor.
Çözüm için büyük reçeteler sunmak mümkün ama daha acil olarak Kürt sorununda bu gerilimi ve çatışma ortamını ortadan kaldıracak adımlara ihtiyaç var. Bu, af veya başka bir şey olabilir. Silahların susmasını sürekli hale getirecek bir programın parçası olarak düşünülmeli bunlar. İkincisi de siyasal temsil sorunu. Acil adım atılacak konulardan biri bu. Yani Kürtlerin siyasal temsilinin önünü açmak. Çok önemli bir adım olarak da zorunlu göç mağdurlarına yönelik kapsamlı bir tazmin programının uygulanması.
Şerif Sezer (Oyuncu)
1- Çevre
2- İmar
3- Ekonomi
4- Cumhurbaşkanlığı seçimi
5- Sağlık
Neden: En önemli sorunlardan biri çevre. İçinde bulunduğumuz çevrenin yaşanabilir olması çok önemli. Plansız yapılaşmayla doğal yapılanmayı giderek daha fazla bozuyoruz.
Metin Üstündağ (Çizer)
1- Toplumsal bir mesele, terörize olmuş ruh hali olarak terör
2- Eğitim
3- İşsizlik- geçim sıkıntısı
4- Fırsat eşitsizliği
5- Solsuzluk
Neden: Terör günlük hayat ve insan ilişkilerini derinden ve temelden etkileyen bir durum olduğu için. Bir korku ve güvensizlik saldığı, insanlar arasındaki ilişkileri fay hattı gibi kırdığı, biz ve ötekiler diye ayırdığı, insanların belirli şeylere konsantrasyonlarını azalttığı ve umutsuz kıldığı içinı. Terörü, trafik kazaları, insan ilişkileri, kapkaç, maç görüntüleri diye söylüyorum.
Çözüm: Terörü üretenlerden çözüm gelmeyeceğine göre uyanık, örgütlü bir toplum olmak gerekiyor. Sivil inisiyatiflere çok iş düşüyor. Bu konuda özellikle devletten medet ummamak gerekiyor sanki. Her şeyin rant olduğu bir memlekette terör de bir süre sonra rant halini alıyor. Algı kapıları sonuna kadar açık bir toplum ancak bunu çözebilir ancak.
Banu Güven (Gazeteci-Spiker)
1- Demokratik hukuk devletinin eksikliği
2- Derin devlet muammasının çözülmesi, toplumun belli kesimlerinde yeniden güven eksikliği
3- Eğitimde fırsat eşitsizliği
4- Töre cinayetleri
5- Sosyal güvenlik sorunu
Neden: Türkiye'nin ifade özgürlüğü ve Kürt sorunu gibi, kronikleşen sorunlarının kökeninde yasalar değişse bile demokrasinin temel hak ve özgürlüklerin, hakkıyla hayata geçirilememesi yatıyor. Öyle ki, Terörle Mücadele Yasası'nda olduğu gibi yeni düzenlemelerde geri adımlar bile atılabiliyor. İfade özgürlüğü tam olarak güvenceye alınmadan sorunların özgürce tartışılması da mümkün değil.
Çözüm: Hükümetlerin ve devletin diğer organlarının "ulusal güvenlik ve çıkarlar" başlığı altında toplanan endişelerini anlık, özgürlükleri daraltan önlemlerle gidermek yerine sorunların kökenine yönelik politikalar üreterek gidermeye çalışmaları gerek. Yasal düzenlemeler yapılırken, sivil toplum ve meslek örgütleriyle yalnızca "görüştük" demek için değil, onların tavsiyelerine, görüşlerine gerçekten kulak vermek üzere bir araya gelmeleri gerekir. Temel hak ve özgürlükler konusundaki evrensel normların devletin kutsal kitabını oluşturması gerekir.
Orhan Alkaya (Şair)
1. Etnik Kışkırtma
(Ruanda iç savaşında provası, Yugoslavya iç savaşında “genel prova”sı yapılan Yeni Dünya Düzeni girişimi, ulus devletlerin ayrıştırılması, kan bağı temelinde “klan”a doğru küçültülmesi esasına dayanıyor. Başta Kürt-Türk gerilimi olmak üzere, her türlü etnik aidiyet çatışmasının hızla provake edildiği bir sürecin içerisindeyiz. Sadece Adapazarı’nda 18 etnik grubun bir arada yaşadığını düşünürseniz, olasılığın değerini anlayabilirsiniz. Çözümün ne olduğunu şıpın işi söyleyemem ama, gerilimin düşürülmesi doğrultusunda her proje hayati önemi haizdir.)
2. Gelir Dağılımı Adaletsizliği
(Thatcherism-Reaganism çizgisinin öncülü bile sayılabilecek Özalizm’in Türkiye’yi yuvarladığı bataklık. Etiler’de 40 bin USD ile Hakkari’de 225 USD arasında milli gelir payı dağılımı, yeterli ölçüdür.)
3. Klasik eğitimin çökme noktasına gelmesi ve bu bağlamda üniversitelerin yüksek seviye kaybı
4. AB uyum sürecine tüm toplumun küstah bir hazırlıksızlıkla yakalanmış olması
5. Darbecileriyle hesap kesemediği için darbe üzerine darbe yiyen bir toplumun özgüven kaybı ve bunun tezahürleri
Elif Şafak (Yazar)
1- Farklılıklara tahammülsüzlük ve toplumu tek renkli kılma arzusu
2- Aşırı-milliyetçilik ve onun ürettiği korku ve komplo politikarı
3- Tepeden inme Batılılaşma ve modernleşme yanlısı, halkından kopuk elit
4- Hafızasızlık, geçmişle ilişkimizin baltalanmış olması, süreklilik duygumuzun olmayışı
5- Töre ve namus cinayetleri ve cinsel tabularımız
Neden: Cumhuriyetin başlarında "sınıfsız imtiyazsız kaynaşmış bir kütle" olduğuna inanmak isteyen kuşakların ve onların yetiştirdiği kuşakların hâlâ en büyük sorunu her türlü farklılığı potansiyel bir tehdit olarak algılamaktır. Türkiye'de "farklı" olmak başlıbaşına bir tedirginlik sebebi, bu ister etnik, ister kültürel, isterse cinsel tercihler düzeyinde olsun, farklılığı hazmedeyişimiz "Öteki"ni hazmedememeye yol açıyor.
Çözüm: Toplum denilen bütünün muazzam bir karmaşadan hasıl olduğunu teslim etmek ve ortak bir dil, ortak bir demokrasi kültürü, ortak bir kamusal alan yaratabilmek için illa da aynı düşünen aynı şekilde yaşayan bireylerden mürekkep bir kütle olmak zorunda olmadığımızı idrak etmek. Farklılıklarımıza rağmen değil, farklılıklarımızla beraber bir kamusal alan oluşturabileceğimizi anlamak...
Tarık Akan (Oyuncu)
1- Avrupa Birliği sürecinin hızlandırılmamış olması
2- Türkiye ekonomisinin daha sağlıklı hale getirilmesi
3- PKK'nın varlığı
4- İslami düşünceyle idarenin çağdaş boyutlara oturtulması
5- Eğitim
Neden: Bütün saydığım konuların hepsi AB sürecinin hızlandırılmamış olmasıyla ilintili
SOKAKTAN
Uktan Topçu (19) Öğrenci
ÖSS
Gençleri dikkate alınmaması
İktidardaki kişilerin eğitim seviyesinin yeterli olmaması
Telefon, elektrik ve suyun pahalılığı (ücretleri)
Öğrencilere ulaşımda daha rahatlık ve kolaylık sağması gerektiği
Gonca Koç (22) Öğrenci
Eğitim
Trafik
AB
Kürt Sorunu
Mezhep Çatışmaları
Ayşe Erbaş (19) Satış Elemanı
Eğitim
Ulaşım
Dış İlişkiler
Sağlık
Savaş
Nil Bender (21) Öğrenci
ÖSS
Asgari Ücret
Sağlık Sorunları
Trafik ve Ulaşım
Ulusal Güvenlik
Derya Babuç (29) Eğitimci/Danışman
Strateji
İsrail’e Tepki
Altyapı (Trafik felan)
Ekonomi
AB politikası
Berin Pınar (17) Öğrenci
Eğitim
Sağlık
Savaş
Ekonomi
Hükümet ve AKP
Tuğçe Arıca (17) Öğrenci
Eğitim
Ekonomi
Sosyal Güvence
Savaş
Kürt Sorunu
Kaynak: Birgün Gazetesi
Yayın Tarihi: 13/08/2006
http://www.birgun.net/sunday_index.php?news_code=1155462453&year=2006&month=08&day=13